مردم در همواره در تلاش بوده‌اند تا خواسته‌هایشان را به گوش مسئولین حکومتی برسانند و حکومت‌ها نیز همواره ادعا داشته‌اند که اقداماتشان در جهت رفع نیازهای مردم و تأمین خواسته‌های آن‌ها بوده‌است. در این میان رسانه‌ها نیز خود را واسطه‌ی میان مردم و حکومت برای رساندن صدای مردم به حاکمیت می‌دانند. اما سوال این‌جاست که: آیا رسانه‌ها در انجام رسالت خود موفق بوده‌اند؟ آیا واقعا صدای مردم به گوش حاکمیت می‌رسد؟ حکومت چطور می‌تواند بی‌واسطه از مطالبات مردم مطلع شود؟ دغدغه‌ها و مطالبات اصلی مردم چطور مشخص می‌شود؟ حجم بالای مطالبات مردم چطور قابل مدیریت و رسیدگی است؟ پاسخ این سوالات را در این ارائه می‌بینیم و می‌شنویم.

نوع محتوا آموزشی
موضوع مطالبه‌گری
منتشر کننده شفافیت برای ایران

مشخصات ارائه

موضوع ارائه مطالبه‌گری عمومی از حاکمیت در بستر وب
ارائه دهنده حسین بوذرجمهری
تاریخ ارائه 16 مرداد 1396
مدت زمان ارائه 72 دقیقه
مکان ارائه شفافیت برای ایران
لینک ویدئوی ارائه در آپارات aparat.com/v/PJj4S
دانلود ویدئوی ارائه با کیفیت 360p goo.gl/knXxEo
دانلود ویدئوی ارائه با کیفیت 720p goo.gl/heFfT7
لینک کوتاه این مطلب l.tp4.ir/l18

فیلم ارائه

پاورپوینت ارائه

فایل پاورپوینت این ارائه، بدون متریال، جهت دانلود:

 دریافت
حجم: 19 مگابایت

فایل پاورپوینت این ارائه، با متریال، جهت دانلود:

 دریافت
حجم: 127 مگابایت

متن ارائه

مقدمه

موضوع اصلی این جلسه درباره هم‌خواهی می‌باشد که در ابتدا اشاره‌ای به تجربیات جهانی شده و سپس به مفهوم هم‌خواهی می‌پردازیم.

بحث جلسه را با بیاناتی از مقام معظم رهبری با موضوع مطالبه‌گری در تاریخ 17/7/86 در دیدار با دانشجویان نخبه، برترین‌های کنکور و فعالان تشکل‌های سیاسی فرهنگی دانشگاه‌ها شروع می‌کنیم که فرمودند:

«از آن روزى باید ترسید که جوان ما، دانشجوى ما انگیزه‌ی طرح مسئله، طرح سؤال، طرح درخواست نداشته باشد. همه همت ما باید این باشد که این روحیه مطالبه، خواستن و مدعا داشتن در زمینه‌هاى گوناگون را در نسل جوان کشورمان -‌بخصوص جوان علمى- گسترش بدهیم. ممکن است به همه آن مطالبات نتوان پاسخ داد -کما این‌که در کوتاه‌مدت همینجور هم هست؛ ظرفیت‌ها محدود است- لکن یقیناً آینده خوب و یک افق روشن با چنین مطالباتى جلوى چشم است.

جوان باید مطالبه کند، باید احساس کند که این مطالبه سودمند است؛ و تشویق بشود بر این مطالبه و باید احساس کند که او فقط مسئولیتش طرح سؤال و پرتاب کردن یک شعار نیست، که بگوید خُب، ما کار خودمان را کردیم؛ نه، پیگیرى کردن، مطالعه کردن، درباره مسئله اندیشیدن، آن را پخته کردن، راهکارِ اجرائى را براى آن جستجو کردن، براى طرحش با مراکز دست اندرکار و مجرى تلاش کردن و فعالیت کردن و بالاخره خود وارد میدان کار شدن، این‌ها جزء وظایف و تکالیف جوان ماست».

مسأله چیست؟

هم‌خواهی نیز در راستای مطالبه‌گری می‌باشد. وقتی از مردم پرسیده شود که چگونه می‌توانند مسأله‌ای را مطالبه کنند؟ آن‌ها هیچ راهی ندارند جز این که خود به مجلس بروند و از طریق راه‌های بدوی از جمله ملاقات حضوری، تحصن و ... خواسته خود را مطالبه کنند.

در اینجا به ذکر چند سؤال پرداخته می‌شود:

- ما (مردم) چگونه می‌توانیم مطالبه‌های خود را از مسئولین پیگیری کنیم؟

- آیا تنها راه، دست‌وپا کردن رسانه، لابی کردن و در یک کلام، نزدیکی به مراکز قدرت است؟

- آیا حکومت وظیفه ندارد صدای مطالبات مردم را بشنود؟

- اگر وظیفه دارد (که قطعاً دارد)، چه سازوکاری برای شنیده شدن صدای مردم ترتیب داده است؟

- آیا شیوه‌های بدوی ملاقات‌های حضوری، در این روزگار جوابگوست؟

- آیا می‌توان با کمک ابزارهای فاوا (فناوری اطلاعات و ارتباطات)، سازوکاری با اقتضاء این زمانه طراحی کرد؟

راهکار چیست؟

در حکم‌رانی غربی یک راهکار قدیمی با عنوان Petition وجود دارد که به یک نمونه از کاربرد آن اشاره می‌کنیم:

پارلمان انگلستان در قرن هجدهم مأمور بوده است تا هر نامه‌ای با تعداد مشخصی از امضاء را در دستور کار بگذارد. زیرساخت بسیاری از وقایع جالب انقلاب صنعتی همین نامه‌های پُر امضاست (دارون عجم‌اوغلو، جیمز ای. رابینسون (1394)؛ چرا ملت‌ها شکست می‌خورند؟؛ انتشارات روزنه).

این که در ایران واژه Petition مورد بررسی قرار گرفته است یا خیر، امضاء کردن نامه از چه تاریخی بوده و آیا به آن عریضه یا دادخواست گفته‌اند؟ خود موضوع پژوهش مستقلی است که باید به آن پرداخته شود.

امروزه Petitionها با کمک ابزارهای فاوا به e-petition تبدیل شده‌اند.

ریشه‌شناسی

ریشه واژه‌ Petition در فرهنگ غرب

عریضه، ترجمه واژه‌‌نامه‌ها از Petition است. Petition یعنی دادخواست، عریضه و دادخواهی که معنای عمومی آن، درخواست‌کردن است. این واژه در ایران بیشتر برای درخواست قضایی به کار رفته و مفهوم عریضه شبیه به دادخواهی شده است.

واژه انگلیسی Petition از سال 1400-1300 ساخته شده و به معنای نوشته‌ای است که توسط مردم امضاء می‌شود و از کسی که قدرت و اختیاری دارد می‌خواهند که برای آن‌ها کاری انجام دهد.

واژه‌ای که می‌توان آن را جایگزین Petition کرد و معنای دادگاهی نداشته باشد، مطالبه است. مردم مطالبه‌ای را می‌نویسند، امضاء می‌کنند و به کسی که صاحب اختیار است می‌دهند تا آن را اجرایی کند.

کلمه Petition در سال 1400 noun (اسم) بوده و در سال 1607 به علت کاربرد بسیار آن، تبدیل به verb (فعل) شده است که نشان می‌دهد این مفهوم از آن زمان ریشه در غرب داشته است.

نمودار زیر که از طریق جستجو در گوگل به دست آمده است، میزان استفاده از واژه Petition از قرن 16 میلادی را نشان می‌دهد.

1

مفهوم‌شناسی

در فارسی Petition را به عریضه تبدیل کرده‌اند. عریضه در اصل به معنای عرض حال یا «عرض کردنِ موضوعی» است. اما با توجه به این که مفهوم «عریضه» یا «دادخواست» فضای محاکم قضایی را متبادر می‌کند، درنتیجه از این مفهوم در این ارائه استفاده نشده است. در حال حاضر مفاهیم «درخواست» و «مطالبه» نزدیک‌ترین واژگان به این مفهوم هستند.

تأثیر فاوا بر حاکمیت

یکی از تأثیرات فاوا بر حاکمیت، e-petition است.

حاکمیت 2 یا حاکمیت باز با دو مفهوم اولیه شفافیت و مشارکت به وجود آمده‌اند.

حاکمیت 2

حاکمیت 2 در متون غربی‌ها مشابه وب 2 تعریف شده است.

وب 1: وبی است که مردم فقط می‌توانند مطالب آن را بخوانند. مانند وبلاگ بدون کامنت

وب 2: سایتی است که محتوا ندارد و بر اساس مشارکت مردم شکل گرفته است. مانند فیس‌بوک

حاکمیت 1: مربوط به زمانی است که حکمرانان حکومت می‌کنند و مردم عمل آن‌ها را نظاره می‌کنند.

  • گام اول حاکمیت 1، شفافیت است، یعنی ارائه اطلاعات به مردم.

حاکمیت 2: برخلاف حاکمیت 1، باید بستری فراهم شود که مردم بتوانند در حکومت مشارکت کنند.

  • گام مهم حاکمیت 2، مشارکت است، یعنی امکان همکاری مردم در حل مسائل.

حاکمیت باز

حاکمیت باز یعنی:

  • درِ حکومت باز است و مردم می‌توانند داخل حکومت را ببینند.
  • در حکومت باز است و مردم می‌توانند در آن مشارکت کنند.

درواقع حاکمیت باز از هر دو جهت، هم حوزه مشارکت و هم حوزه شفافیت.

علت بوجود آمدن این حاکمیت‌ها، فاوا می‌باشد. زیرا تا قبل از این، وقتی حکومتی را تشکیل می‌دادند، ابزاری نداشتند که شفافیت را به مردم نشان دهند. اما امروزه با استفاده از ابزاری آنلاین و بروز، شفافیت را بهتر به مردم ارائه می‌دهند.

مشارکت نیز به همین ترتیب است. در گذشته نحوه مشارکت مردم به این صورت بود که یک نفر را به عنوان نماینده انتخاب و به مجلس می‌فرستادند و آن فرد به جای آن‌ها تصمیم‌گیری می‌کرد (دموکراسی غیرمستقیم).

اما امروزه مردم به جای انتخاب نماینده، می‌توانند از ابزاری مانند اینترنت استفاده کنند. وقتی لایحه‌ای داخل اینترنت گذاشته شود مردم می‌توانند بدون نیاز به نماینده، مستقیماً رأی و نظر خود را بیان کنند (دموکراسی مستقیم).

بنابراین فاوا در حال تغییر ساختار حاکمیت است که یکی از اجزای این تغییر ساختار، e-petitionها هستند.

نمونه انگلستان (Petition.Parliament.Uk)

روند ایجاد و پیگیری مطالبه‌ها در این سامانه به این صورت است که در ابتدا عریضه یا مطالبه خود را می‌نویسند، اگر ده هزار نفر عریضه را امضاء کردند، دولت انگلستان پاسخ خواهد داد. اما اگر صدهزار نفر عریضه را امضاء کردند، درخواست در پارلمان مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در صورت طرح عریضه در پارلمان، فیلم جلسه در سایت قرار داده می‌شود.

چند نکته

- این سامانه در ژوئیه‌ 2015 شروع به کار کرده است. با این حال سامانه‌ مشابهی پیش از آن در انگلستان فعال بوده است.

- در سال نخست 36 هزار مطالبه ثبت شده است و 6.4 میلیون امضاء جمع شده است (یعنی روزانه 100 مطالبه و 17 هزار امضاء).

- اگر مطالبه در پارلمان انگلستان مورد بحث قرار گیرد، امکان دارد از مطالبه‌گر دعوت شود تا در بحث مشارکت داشته یا مدارک خود را ارائه دهد.

- کمیسیون مطالبات می‌تواند فشارهای لازم را جهت اجرای مطالبات به دولت اعمال کند.

- در هر مطالبه، پراکندگی افرادی که آن را امضاء کرده‌اند روی نقشه قابل مشاهده است.

خلاصه‌ای از آمار مطالبات این سامانه تا تاریخ 18 بهمن 1395، بدین شکل بوده است:

1

نمونه‌ آمریکا (Petitions.Whitehouse.Gov)

این سامانه با عنوان WE the PEOPLE در سال 2011 در دولت اوباما تأسیس شده است که بسیاری از نامه‌های آمریکا با این نام شروع می‌شوند.

سازوکار این سامانه به این ترتیب است که اگر مطالبه 150 رأی در عرض 30 روز بدست آورد، در سامانه ثبت و مورد بررسی قرار می‌گیرد. اما اگر آمار مطالبات تأیید شده 100 هزار رأی در عرض 30 روز باشد، مشمول تعهد اجرا یا پاسخ دولت می‌گردد.

سامانه‌ Change.Org

دو سامانه قبلی یکی مربوط به دولت و دیگری پارلمان بود. نوع دیگر سامانه‌های مطالبه‌گری که حکومتی نیستند و برای همه آزاد است سامانه Change.Org است.

روش کار

این سامانه‌ها توسط سمن‌ها تأسیس و اداره می‌شوند و از طریق رسانه‌ها و افکار عمومی، مطالبه‌ مردم را پیگیری می‌کنند.

مدل تجاری چنین سامانه‌هایی مبتنی بر تأمین ‌مالی جمعی است:

  • در سامانه‌ Change.org، از بیل‌گیتس و شبکه‌ امیدیار به عنوان بخشی از حامیان مالی نام برده شده است.

سامانه‌های دیگری مانند ipetitions.com نیز از این مدل استفاده می‌کنند.

در ایران مردم تنها از طریق رسانه‌ها می‌توانند مطالبات خود را پیگیری کنند. از طریق ملاقات حضوری با مسئولین کاربرد زیادی ندارد.

هم‌خواهی (Hamkhahi.ir)

ما به این نتیجه رسیدیم که ایران نیازمند سامانه‌ای برای پیگیری مطالبات بوده که صدای مردم و مسئولین بهتر به هم برسد. این کار بسیار ساده می‌باشد، اما مشکل اصلی نبودن سواد لازم است. از آن طرف به دلیل سادگی طرح، به این نتیجه رسیدیم که خودمان می‌توانیم آن را انجام دهیم. به این صورت که برای جلوگیری از پراکندگی مطالبه‌ها، می‌توان آن‌ها را در یک قالب شبیه سمن‌ها جمع کرده و آن را به اطلاع حاکمیت رساند. که این کار برای دولت کاری بسیار ساده است.

اهداف هم‌خواهی

اهداف هم‌خواهی عبارتند از:

1- سامان‌دهی، بسترسازی و نهادسازی برای وظیفه‌ دینی امر به معروف و نهی از منکر

2- ایجاد بستری ساده برای مردم جهت ایجاد مطالبه، جمع‌آوری امضاء و پیگیری مطالبات خود

3- ایجاد بستری برای مسئولین و رسانه‌ها برای مشاهده‌ مطالبات مردم و آگاهی از خواسته‌های آن‌ها

4- آموزش و ارتقاء فرهنگ مطالبه‌گری در بین مردم و به خصوص جوانان

5- پیگیری مطالبات عمومی جهت اصلاح حاکمیت

6- ارتقاء پاسخگویی مسئولین و حاکمیت

قوانین پشتیبان هم‌خواهی

قوانینی که در ایران از هم‌خواهی حمایت می‌کنند:

1- قانون اساسی:

اصل 90- هرکس‏ شکایتی‏ از طرز کار مجلس‏ یا قوه‏ مجریه‏ یا قوه‏ قضائیه‏ داشته‏ باشد، می‌تواند شکایت‏ خود را کتباً به‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏ عرضه‏ کند. مجلس‏ موظف‏ است‏ به‏ این‏ شکایات‏ رسیدگی‏ کند و پاسخ‏ کافی‏ دهد و در مواردی‏ که‏ شکایت‏ به‏ قوه‏ مجریه‏ و یا قوه‏ قضائیه‏ مربوط است‏ رسیدگی‏ و پاسخ‏ کافی‏ از آن‌ها بخواهد و در مدت‏ متناسب‏ نتیجه‏ را اعلام‏ نماید و در موردی‏ که‏ مربوط به‏ عموم‏ باشد به‏ اطلاع‏ عامه‏ برساند.

2- قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر:

ماده 8- مردم از حق دعوت به خیر، نصیحت، ارشاد در مورد عملکرد دولت برخوردار هستند و در چارچوب شرع و قوانین می‌توانند نسبت به مقامات، مسئولان، مدیران و کارکنان تمامی اجزای حاکمیت و قوای سه‌گانه اعم از وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، مؤسسات، شرکت‌های دولتی، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی، نهادهای انقلاب اسلامی، نیروهای مسلح و کلیه دستگاه‌هایی که شمول قوانین و مقررات عمومی نسبت به آن‌ها مستلزم ذکر یا تصریح نام است، امر به معروف و نهی از منکر کنند.

ماده 10- وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان بسیج مستضعفین، شهرداری‌ها و سایر نهادها و دستگاه‌های فرهنگی مکلفند شرایط اقامه امر به معروف و نهی از منکر و بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در این خصوص را از طریق آموزش و اطلاع‌رسانی فراهم کنند.

تبصره‌ ماده 11- آمران به معروف و ناهیان از منکر مشمول حمایت‌های قضایی موضوع ماده (۴) قانون حمایت قضایی از بسیج  مصوب 1/10/1371 مجلس شورای اسلامی می‌گردند.

ماده ۱۶- ستاد امر به معروف و نهی از منکر عهده‌دار وظایف زیر است:

- زمینه‌سازی جهت مشارکت همه‌جانبه آحاد مردم و دستگاه‌های اداری و رسانه‌های عمومی در امور مربوط به فریضه امر به معروف و نهی از منکر؛

- رصد اقدامات انجام شده در اجرای این قانون و انعکاس آن به مراجع ذی‌ربط؛

- شناسایی ظرفیت‌ها و کمک به تشکیل جمعیت‌ها و تشکل‌های مردمی فعال؛

- حمایت همه‌جانبه از اقدامات قانونی آمران به معروف و ناهیان از منکر.

اجزاء هم‌خواهی

هم‌خواهی دو جزء کلی دارد:

1- ثبت مطالبه‌ها و امضاء‌ها (از طریق سایت و ربات)

2- بلند کردن و رساندن صدای مردم

ثبت مطالبه

کارهای انجام شده برای ثبت مطالبه شامل:

  • تأسیس یک سایت و ربات تلگرام برای نوشتن مطالبه
    • امکان جمع‌آوری امضاهای معتبر

ارسال مطالبه

کارهای انجام شده برای ارسال مطالبه شامل:

  • بلند کردن صدای مطالبه‌ها در رسانه‌ها
  • رساندن صدای مطالبه‌ها به مسئولین

گام نخست

در گام نخست تأکید ما بیشتر در قسمت اطلاع‌رسانی است. آمار مختصری از گام نخست در جدول زیر نشان داده شده است:

3

گام دوم

مشکل ما در گام دوم است. متأسفانه برای گام دوم هنوز هیچ اقدام قابل توجهی نتوانسته‌ایم صورت دهیم. چرا؟ چون نیازمند کمک هستیم.

برای گام دوم چه کارهایی باید انجام داد؟

1- ثبت سمن رسمی و شکل‌گیری یک هویت مستقل حقوقی

2- ایجاد روال‌های منظم و خودکار برای اطلاع‌رسانی مطالبه‌های برتر

  • اطلاع‌رسانی خودکار پیامکی، ایمیلی و فکسی مطالبه‌ها به مسئولین و رسانه‌ها
  • اطلاع‌رسانی خودکار مطالبه‌های برتر برای عموم مردم از طریق شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام

3- جذب نیروی توانمند در مذاکره (تیپ خبرنگار)

  • امکان استفاده از نیروهای پرانگیزه دانشجو
  • با وظیفه مذاکره با مسئولین مختلف و خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها پیگیری مطالبه‌ها

سازماندهی پیشنهادی

سازماندهی پیشنهادی برای سمن شامل:

- انتخاب مدیر مسئول، به عنوان مجری تصمیمات هم‌خواهی

- انتخاب هیئت مدیره شامل 5 الی 7 نفر عضو برای تصمیم‌گیری‌ها

- تشکیل جلسات منظم هفتگی برای تصمیم‌گیری

- انتخاب بازرس به عنوان ناظر بر مدیر مسئول و هیئت مدیره

- تشکیل مجمع عمومی بدون محدودیت تعداد اعضاء برای انتخاب اعضای هیئت مدیره و بازرس

افراد و مجموعه‌ها چه کمکی می‌توانند بکنند؟

- الگوی تأمین مالی هم‌خواهی، مبتنی بر تأمین ‌مالی جمعی خواهد بود. بنابراین افراد و مجموعه‌ها می‌توانند برای کمک‌های مالی منظم ماهیانه تعهد دهند.

- به جای کمک مالی می‌توانند در تأمین ابزارها (برای مثال پنل پیامک یا فکس) یا مکان یا نیروی همکار برای هم‌خواهی کمک نمایند.

- هر نوع کمک مادی یا معنوی دیگر

- در ازای کمک مالی، افراد و مجموعه‌ها می‌توانند در مجمع عمومی هم‌خواهی حق رأی داشته باشند.

مزیت تجمیع مطالبه‌گری در هم‌خواهی نسبت به مطالبه‌گری‌های انفرادی

هم‌اکنون هر کسی که مطالبه‌ای داشته باشد نیاز دارد صفر تا صد مطالبه را خود طی کند؛ با مسئولین ارتباطات ایجاد کند، خود را به آن‌ها بشناساند و اعتماد آن‌ها را به خود جلب نماید. اما در هم‌خواهی یک اعتبار تجمیع شونده وجود دارد. همه مردم به همدیگر کمک می‌کنند و بر اعتبار هم‌خواهی می‌افزایند. وقتی هم‌خواهی معتبر شد، در واقع یک‌بار برای همیشه اعتبار لازم ایجاد شده است و نیاز نیست هر فرد که می‌خواهد مطالبه کند دوباره از صفر شروع کند. حتی اگر مطالبه‌ای به نتیجه برسد، اعتبار و سرمایه‌ اجتماعی شکل گرفته در هم‌خواهی باقی خواهد ماند و از بین نمی‌رود و برای مطالبه‌های بعدی به کار خواهد آمد.

افق هم‌خواهی

هدف ما این است که آرام آرام، گوش مسئولین با اسم هم‌خواهی و کارکرد آن و جلب شدن توجه آن‌ها بدان آشنا شود. این امر باعث تبدیل شدن هم‌خواهی به یک مرجع و برند شناخته شده برای مطرح شدن مطالبه‌های مردم و شناخته شدن آن در سطح حاکمیت می‌شود. در این صورت به صورت خودکار، صدای مردم با کمترین تلاش به گوش مسئولین می‌رسد.

در مجلس شورای اسلامی قانونی برای به رسمیت شناخته شدن این حرکت مردمی و ضمانت تصویب شود، برای این که اگر مطالبه‌ای حد نصابی از امضاء را کسب کرد (برای مثال 100 هزار امضاء) آن مطالبه در صحن علنی مجلس به بحث و بررسی گذاشته شود.

هم‌خواهی، گامی در راستای مردم‌سالاری مستقیم

مردم‌سالاری مستقیم نظامی است که مردم، مستقیماً و بدون واسطه نمایندگان به تصمیمات حکومت مانند قبول یا رد قوانین رأی می‌دهند و در فرایند پیشنهاد برای طرح‌ها و لوایح جدید مشارکت می‌کنند.

در حال حاضر دموکراسی مستقیم در کشور سوئیس وجود دارد و احزابی مانند احزاب دزدان دریایی اسکاتلند، با شعار دموکراسی مستقیم به قدرت رسیده‌اند.

هم‌خواهی می‌تواند به جایی برای گفتگوی مستقیم مردم و مسئولین تبدیل شود. می‌توان آینده‌ای را متصور بود که طرح‌ها و لوایح در سازوکار هم‌خواهی به رأی عمومی گذاشته می‌شوند.

لینک‌های مرتبط

همخواهی؛ بستر مطالبه‌گری عمومی

عریضه‌نویسی در پارلمان کانادا

عریضه بنویسید، پاسخ بگیرید

تجربه ایالات متحده: صدای مردم در حکومت (سامانه WeThePeople)

نظرات شما

لطفا نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود پیرامون متن ارائه را با ما از طریق فایل برخط زیر در میان بگذارید:

فایل پاورپوینت برخط